Dzieci coraz wcześniej rozpoczynają swoją przygodę z grami. Często rodzice pozwalają grać na smartfonach maluchom w wieku przedszkolnym, a nawet jeszcze młodszym. Czy jednak to coś złego? Czy gry komputerowe, w tym gry online, mogą być przyczyną zaburzeń w rozwoju dziecka? O czym powinni pamiętać rodzice w związku z grami swoich dzieci?
Kiedy dziecko może zacząć grać w gry komputerowe?
W psychologii uważa się, że dziecko jest gotowe na gry stacjonarne, kiedy ma 6-7 lat, natomiast gry, w których pojawia się również aktywność fizyczna, typu Kinect, będą odpowiednie nawet dla czterolatka. Jednak to nie wiek powinien być jedynym wyznacznikiem tego, że dziecko jest gotowe na taki rodzaj rozrywki.
Maluchy bardzo różnią się pomiędzy sobą. Mają na innym poziomie rozwinięte poszczególne umiejętności na danym etapie życia. Jeśli gra będzie dla malucha zbyt trudna, to może to wzbudzić jego rozczarowanie i złość. Jeśli jest ona przeznaczona dla dziecka, które ma więcej niż 7 lat, to prawdopodobnie młodszy maluch nie zrozumie, co tak naprawdę jest jego zadaniem.
Zanim rodzic pozwoli dziecku grać w daną grę, powinien sam ją przetestować. Dzięki temu maluch nie dostanie gry, która po prostu nie jest dopasowana do jego wieku, a może być też tak, że po prostu taka gra temu dziecku nie będzie się podobać. Oczywiście trudno oczekiwać, że rodzic zaliczy w grze wszystkie poziomy i będzie wiedzieć, na co dziecko może trafić podczas grania.
Warto skorzystać z porad innych osób – np. na grupach Facebooka przeznaczonych dla rodziców nastolatków i młodszych dzieci. Mogą oni podpowiedzieć, czy dana gra będzie odpowiednia dla dziecka w określonym wieku. Rodzice dzielą się tam swoimi doświadczeniami i ostrzegają przed grami, które okazały się nieodpowiednie.
Kontrola czasu spędzanego przy grach
Podstawowym zadaniem rodzica poza zweryfikowaniem gry jest oczywiście kontrola czasu korzystania z takiej rozrywki. Zdecydowana większość dzieci wycisza się przy takiej zabawie, nie zajmuje czasu rodzicom, zapomina o zabawkach, słodyczach i w niczym nie przeszkadza. Jednak rodzic nie może traktować gier jako sposobu na zapewnienie sobie czasu na wykonanie obowiązków.
Zalecany czas grania według wieku
- Do 3 roku życia: brak kontaktu z grami komputerowymi
- 3 lata: maksymalnie 20 minut dziennie przy grach tradycyjnych
- 3 lata: do 40 minut przy grach ruchowych
- Starsze dzieci: czas uzależniony od wieku i indywidualnych potrzeb
Warto, żeby rodzice nie robili z grania pewnego rodzaju tradycji – niech to będzie rozrywka podejmowana od czasu do czasu. Regularne sesje mogą prowadzić do wykształcenia nawyku, który z wiekiem będzie trudniejszy do kontrolowania.
Dobrym rozwiązaniem jest ustalenie z dzieckiem jasnych zasad – w które dni tygodnia może grać i przez ile czasu. Takie umowy uczą malucha odpowiedzialności i samodyscypliny, a jednocześnie pozwalają uniknąć codziennych negocjacji.
Wyciszenie po zakończeniu gry
Po zakończonej zabawie z grami dziecko powinno się wyciszyć – nie należy od razu kierować malucha do nauki. Warto poczekać około 30 minut – niech to będzie czas na odreagowanie. Rodzic powinien ten czas poświęcić dziecku i porozmawiać o tym, co się wydarzyło w grze, co mu się podobało, a co nie.
Dzieci najczęściej bardzo angażują się w granie, chcą osiągać dobre wyniki. Warto o tym z nimi rozmawiać. Niech mają świadomość, że to tylko zabawa. Rozmowa po sesji to również okazja, żeby zrozumieć emocje dziecka – czy frustruje się porażkami, czy przesadnie ekscytuje zwycięstwami, czy potrafi pogodzić się z przegraną.
Ten czas można wykorzystać na spokojną aktywność – wspólne rysowanie, czytanie książki lub po prostu spacer. Ważne, żeby mózg dziecka przełączył się z trybu cyfrowej stymulacji na bardziej relaksujące zajęcia.
Bezpieczeństwo dzieci w grach online
Coraz młodsze dzieci zaczynają bawić się w gry online i rywalizować z innymi graczami z całego świata. Jest to bardzo proste – wystarczy odpowiednia aplikacja i dostęp do internetu. Czy gry online stanowią zagrożenie? Ponownie pojawia się kwestia ich odpowiedniego dopasowania do wieku dziecka oraz ustalenie czasu, jaki może ono poświęcić na tę rozrywkę.
Dziecko nie może zaniedbywać nauki ani chodzić późno spać. Warto uzgodnić z nim, ile może czasu dziennie poświęcać na granie. Podobnie jak w przypadku zabawek rozwijających, także gry powinny być dobrane tak, aby wspierały rozwój malucha, a nie go hamowały.
Złym wyborem jest pozwolenie maluchowi na granie w gry przeznaczone dla starszych. W ten sposób dziecko może się spotkać m.in. z agresją słowną, nieodpowiednimi treściami czy formami kontaktu z obcymi osobami.
Komunikacja w grach multiplayer
Pamiętajmy, że w grach online gracze mogą ze sobą rozmawiać. Kolejna ważna uwaga dotyczy zasad rozgrywki. Siedmioletnie dziecko nie powinno grać w strzelanki, ale już gry przygodowe, zręcznościowe czy symulatory przeróżnych sportów mogą się okazać bardzo dobrym pomysłem.
- Ustawienie kontroli rodzicielskiej w grze
- Wyłączenie czatu głosowego dla młodszych dzieci
- Monitorowanie listy znajomych w grze
- Edukacja na temat nieujawniania danych osobowych
- Rozmowa o tym, jak reagować na nieodpowiednie zachowania innych graczy
Młodzi jak najbardziej mogą grać – ważne, żeby jednak wszystko odbywało się pod nadzorem rodziców i na jasno ustalonych zasadach. Warto również grać razem z dzieckiem od czasu do czasu, żeby zobaczyć, z kim i w jaki sposób spędza ono czas online.
Dobór odpowiednich gatunków gier
Nie wszystkie gry są równie odpowiednie dla dzieci w różnym wieku. Rodzice powinni zwracać uwagę nie tylko na oznaczenie wiekowe PEGI, ale także na mechanikę rozgrywki i wartości, które gra propaguje.
Gry edukacyjne
Gry edukacyjne to doskonały sposób na naukę przez zabawę. Mogą one uczyć matematyki, języków obcych, geografii czy logicznego myślenia. Ważne, żeby były one interaktywne i angażujące, a nie tylko cyfrową wersją tradycyjnych ćwiczeń.
Gry logiczne i strategiczne
Podobnie jak nauka gry w szachy, także odpowiednio dobrane gry komputerowe mogą rozwijać myślenie strategiczne i umiejętność planowania. Puzzle, gry planszowe przeniesione do wersji cyfrowej czy budowanie własnych światów to przykłady bezpiecznej rozrywki.
Gry kreatywne
Gry pozwalające na tworzenie – budowanie, projektowanie, komponowanie muzyki – rozwijają wyobraźnię i dają dziecku poczucie sprawczości. W przeciwieństwie do gier, w których jedynie konsumuje się gotowe treści, tutaj maluch staje się twórcą.
Sygnały ostrzegawcze dla rodziców
Istnieją pewne zachowania, które powinny zaniepokoić rodziców i skłonić ich do zweryfikowania podejścia dziecka do gier:
- Dziecko reaguje agresją na prośbę o zakończenie gry
- Zaniedbuje obowiązki szkolne i domowe
- Traci zainteresowanie innymi aktywnościami
- Izoluje się od rodziny i rówieśników
- Ma problemy ze snem związane z graniem przed nocą
- Kłamie na temat czasu spędzonego przy grach
- Wykazuje objawy fizyczne – ból oczu, głowy, problemy z kręgosłupem
Jeśli zauważysz którykolwiek z tych sygnałów, nie ignoruj go. Warto porozmawiać z dzieckiem, a w razie potrzeby skonsultować się z psychologiem dziecięcym.
Alternatywy dla gier komputerowych
Gry nie powinny być jedyną formą rozrywki dziecka. Warto zachęcać malucha do różnorodnych aktywności:
- Zabawy ruchowe na świeżym powietrzu
- Czytanie książek dostosowanych do wieku
- Zajęcia plastyczne i manualne
- Sport i aktywność fizyczna
- Spotkania z rówieśnikami
- Wspólne aktywności rodzinne
Podobnie jak w przypadku klocków konstrukcyjnych, które angażują dziecko w twórczą zabawę bez ekranu, warto oferować maluchowi różnorodne formy spędzania czasu.
Rodzic jako przykład
Dzieci uczą się przez naśladownictwo. Jeśli rodzic sam spędza wiele godzin przed ekranem – czy to grając, czy przeglądając media społecznościowe – trudno oczekiwać, że dziecko będzie się zachowywać inaczej.
Warto wprowadzić zasady obowiązujące całą rodzinę – np. brak telefonów przy stole, wspólne wieczory bez ekranów czy weekendowe aktywności na świeżym powietrzu. Konsekwencja i dawanie dobrego przykładu to podstawa skutecznego wychowania w erze cyfrowej.