Kto może udzielać porad prawnych?

Z pewnością każdemu z nas zdarzyła się w życiu sytuacja, która zmusiła go do poszukiwań odpowiedzi na zapytania prawne. Wielu z nas gubi się w gąszczu ustaw, rozporządzeń i innych prawnych ustaleń. Zazwyczaj szukamy wtedy pomocy u adwokatów. Okazuje się jednak, że nie mają oni wyłączności na udzielanie porad prawnych.

Definicja porad prawnych w przepisach

Zaskakującym wydaje się fakt, iż w polskim prawie nie jest jasno sformułowane, kto, kiedy, w jakim zakresie oraz na jakich warunkach może świadczyć usługi pomocy prawnej. Co więcej nie ma też regulacji poświadczającej, kto takowych usług nie może proponować. Brak jednej ustawy kompleksowo regulującej kwestię poradnictwa prawnego sprawia, że materia ta rozłożona jest na szereg aktów prawnych dotyczących poszczególnych zawodów prawniczych.

Wychodzi więc na to, że każdy z nas może udzielać porad prawnych, chociażby w Internecie, jednakże bazować one będą na własnym doświadczeniu. Będą to więc raczej swobodne opinie, choć niejednej osobie w jakimś zakresie mogą być pomocne. Granicą takiej działalności jest moment, gdy doradztwo przekształca się w profesjonalne świadczenie usług prawnych wymagające wiedzy specjalistycznej oraz odpowiedzialności zawodowej.

Zawody zaufania publicznego

Przepisy ograniczają się jedynie do regulacji cząstkowej dotyczącej tzw. prawniczych i pokrewnych zawodów zaufania publicznego. Do pierwszej grupy należą:

• adwokaci
• radcowie prawni
• notariusze

Do drugiej grupy zaliczamy:

• rzeczników patentowych
• doradców podatkowych

Wspomniane osoby mają prawo do udzielania porad prawnych, przede wszystkim na zasadach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Każdy z tych zawodów cechuje się określonym zakresem kompetencji, który wynika zarówno z przepisów ustaw korporacyjnych, jak i z charakteru wykonywanej pracy.

Adwokat i radca prawny

Najszerszy zakres pomocy prawnej, zarówno pozasądowej, jak i sądowej mogą świadczyć adwokaci i radcowie prawni. Adwokatem czy radcą prawnym jest magister prawa, który odbył odpowiednio aplikację adwokacką lub radcowską i zdał egzamin adwokacki lub radcowski. Droga do uzyskania tych zawodów trwa zazwyczaj od trzech do czterech lat licząc od momentu ukończenia studiów prawniczych.

Ponadto zarówno adwokat, jak i radca prawny podlegają przymusowi obrończemu, obejmującemu reprezentację w sprawach karnych przed Sądem Najwyższym i Naczelnym Sądem Administracyjnym. Oznacza to, że w tych instancjach uczestnik postępowania musi być reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarówno adwokat w sprawach rodzinnych, jak i specjalista od prawa gospodarczego dysponują tożsamymi uprawnieniami procesowymi, choć w praktyce często wybierają węższe specjalizacje.

Notariusz

Po wyspecjalizowaną pomoc prawną w zakresie sporządzania i poświadczania dokumentów najlepiej udać się do notariusza. U niego sporządzić można wszelkie akta notarialne, oświadczenia, odpisy i wyciągi z dokumentów. Notariusz pełni funkcję osoby zaufania publicznego, która nadaje dokumentom moc prawną porównywalną do orzeczeń sądowych.

Notariuszowi można także dać na przechowanie ważne dokumenty, pieniądze lub papiery wartościowe. Protokoły notarialne stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone, co ma szczególne znaczenie w obrocie nieruchomościami oraz przy czynnościach wymagających szczególnej formy prawnej.

Rzecznik patentowy i doradca podatkowy

Wszelkimi sprawami z zakresu własności przemysłowej, w tym np. kradzieży pomysłu oraz zwalczaniem innych przejawów nieuczciwej konkurencji zajmuje się rzecznik patentowy. Jego kompetencje obejmują reprezentację przed Urzędem Patentowym oraz sądami w sprawach patentowych, co wymaga nie tylko wiedzy prawniczej, ale także często technicznej lub naukowej.

Doradca podatkowy interesuje się szeroko rozumianym doradztwem podatkowym, począwszy od porad prawnych dotyczących podatków, przez prowadzenie ksiąg podatkowych, na sporządzaniu w czyimś imieniu zeznań podatkowych skończywszy. Może także reprezentować podatnika przed organami skarbowymi oraz sądami administracyjnymi w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych.

Wszystkie wymienione powyżej zawody mają określone szczególne prawa i obowiązki zawodowe. Co więcej są one regulowane ustawowo oraz zasadami etyki zawodowej. Co ważne mają oni obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej oraz zakaz reklamowania swoich usług w sposób niezgodny z godnością zawodu. Ponadto podlegają nadzorowi w zakresie wykonywania zawodu, odpowiedzialności dyscyplinarnej i obowiązkowemu ubezpieczeniu OC.

Magister prawa

Porad prawnych może udzielać także magister prawa. Zdobyty tytuł umożliwia mu świadczenie usług pomocy pozasądowej, czyli pozwala na udzielanie informacji i wyjaśnień w zakresie stosowania prawa, a także sporządzanie aktów prawnych i dokumentacji prawnej. Magister prawa nie musi być wpisany do żadnej korporacji zawodowej, co ogranicza jego zakres odpowiedzialności, ale jednocześnie pozbawia go pełnych uprawnień procesowych.

Magister prawa może też udzielać pomocy sądowej w ograniczonym zakresie, tzn. może sporządzać pisma procesowe i reprezentować klienta w postępowaniu cywilnym przed sądami rejonowymi i okręgowymi. Nie może jednak występować przed Sądem Najwyższym ani Naczelnym Sądem Administracyjnym, gdzie obowiązuje przymus adwokacko-radcowski.

Osoby spoza wymienionych profesji również mogą udzielać porad – w ich przypadku stosuje się przepisy o swobodzie działalności gospodarczej. Często porad prawnych udzielają nie tylko osoby posiadające wykształcenie prawnicze, ale także studenci prawa oraz ci, którzy wypowiadają się w Internecie, bowiem bazując na własnym doświadczeniu są w stanie udzielić pomocy. Pamiętajmy jednak, by gdy wchodzi w grę poważna sprawa, nie polegać na opinii sąsiada czy anonimowego forumowicza, a udać się po fachową pomoc do kancelarii prawnej lub skorzystać z konsultacji w ramach nieodpłatnej pomocy prawnej finansowanej przez państwo.