Transport ponadgabarytowy – na co zwrócić uwagę?

O transporcie ponadgabarytowym mówimy, gdy samochód masą oraz wielkością swojego ładunku przekracza dopuszczalne normy poruszania się po drogach publicznych. Na przewożenie elementów, które nie pozwala nam na standardowy transport, musimy uzyskać zezwolenie, uzyskane drogą decyzji administracyjnej. Ze względów bezpieczeństwa przewóz nienormatywny wykonywany jest głównie w nocy.

O transporcie ponadgabarytowym możemy mówić, gdy w grę wchodzi przewożenie takich przedmiotów jak: konstrukcje stalowe, przęsła mostowe, elementy elektrowni wiatrowych, jachty, samoloty. Wymiary takiego załadunku zazwyczaj przekraczają wartości:

• całkowita długość ponad 16,50 m
• szerokość ponad 2,50 m
• wysokość ponad 4,00 m
• ciężar całkowity ponad 42 tony

Każdy z tych parametrów może być przekroczony osobno lub jednocześnie — w zależności od charakteru ładunku. Przekroczenie któregokolwiek z limitów automatycznie klasyfikuje przesyłkę jako ponadgabarytową i wymusza dodatkowe procedury prawno-administracyjne.

Bezpieczeństwo w transporcie ponadgabarytowym

Przewóz dużych elementów konstrukcyjnych jest niebezpieczny podczas dnia, dlatego wykonuje się je głównie w czasie nocy. Przed samochodem ciężarowym wyższej kategorii jedzie pilot, który monitoruje stan dróg i przeszkód — w razie zaistniałych potrzeb wstrzymuje tymczasowo ruch, umożliwia przejazd gabarytowi, tak by nie powstały szkody, ale też ostrzega innych uczestników ruchu przed istniejącym niebezpieczeństwem.

W określonych przez ustawę wypadkach wymaga się też zapewnienie eskorty policji oraz asysty PKP. Eskorta policyjna pojawia się przede wszystkim na trasach szybkiego ruchu oraz w przypadku przekroczenia maksymalnych gabarytów o więcej niż 50%. Asysta PKP niezbędna jest natomiast przy przejazdach przez przejazdy kolejowe kategorii specjalnej lub w sytuacji, gdy wysokość ładunku przekracza bezpieczną odległość od sieci trakcyjnej.

Dodatkowo pojazdy przewożące ładunki nienormatywne wyposażone są w oznakowanie świetlne oraz odblaski z tablic ostrzegawczych. Kierowca pilota poprzedzającego konwój ma obowiązek bieżącej komunikacji radiowej z kierowcą ciężarówki — szczególnie istotne jest to przy pokonywaniu skrzyżowań, rund, wiaduktów i tuneli.

Organizacja przewozu ładunków wielkogabarytowych

Organizacja przewozu ładunku ponadgabarytowego wymaga niezwykłej staranności w planowaniu trasy (by możliwie jak najczęściej unikać niedogodności – wąskich dróg, mostów i tuneli). Firma transportowa ustala ją w porozumieniu z Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad, która ma pełen obraz dotyczący stanu wszystkich dróg, ich remontów, zwężeń i utrudnień występujących po drodze.

Wyspecjalizowani przewoźnicy są wyposażeni w niskopodwoziowe naczepy oraz platformy o dużej wytrzymałości, które umożliwiają załadunek dużych elementów konstrukcyjnych. Platformy te posiadają regulowaną wysokość załadunku oraz wzmocnioną konstrukcję nośną — niektóre modele oferują udźwig przekraczający 100 ton.

Organizator przewozu zobowiązany jest do załatwienia niezbędnych zezwoleń na przewóz ładunków ciężkich i ponadnormatywnych zarówno w kraju, jak i za granicą. Proces uzyskania zezwolenia administracyjnego może potrwać od kilku dni do kilku tygodni — w zależności od stopnia skomplikowania trasy i liczby zarządców dróg, przez które przebiega planowany przejazd. W niektórych przypadkach konieczne jest również uzyskanie opinii rzeczoznawcy budowlanego potwierdzającego wytrzymałość mostów i wiaduktów na trasie.

Profesjonalizm w przewozie nietypowych ładunków

Transport taki wymaga też przede wszystkim profesjonalnej kadry kierowców. To praca, która jest wykonywana w dużym stresie i ciągłym skupieniu. Od kierowców wymaga się wręcz mistrzowskich umiejętności w prowadzeniu samochodu ciężarowego z nadprogramowo długą, szeroką i ciężką naczepą. Są to niejednokrotnie najbardziej doświadczeni kierowcy w kraju.

Kierowcy obsługujący transporty ponadgabarytowe przechodzą specjalistyczne szkolenia obejmujące m.in. techniki manewrowania długimi zestawami, przewidywanie zachowania się ładunku w trakcie jazdy oraz reakcje w sytuacjach awaryjnych. Wiele firm wymaga od kandydatów minimum 5–7 lat doświadczenia w transporcie międzynarodowym oraz bezawaryjną historię jazdy potwierdzoną przez poprzednich pracodawców.

Transport ponadgabarytowy to nie tylko przewóz lądowy. Przy dalekich trasach lub przewozach międzykontynentalnych spedycja dużych elementów wykonywana jest również drogą morską, na specjalnie przeznaczonych do tego celu platformach. Statki typu ro-ro (roll-on/roll-off) umożliwiają bezpośrednie wjechanie zestawu pojazdowego na pokład, co eliminuje konieczność użycia dźwigów portowych i minimalizuje ryzyko uszkodzenia ładunku.

Przewozy przedmiotów wielkogabarytowych są obciążone dodatkowym systemem naliczania opłat za zezwolenia specjalne. Im większe przekroczenia wagi i wielkości pojazdów oraz dłuższa trasa, tym większe są generowane opłaty. W wielu krajach Unii Europejskiej stawka jest stała i wynosi maksymalnie 200 Euro, jednak w Polsce system opłat ma charakter progresywny — opiera się na zasadzie kalkulacji poszczególnych przekroczeń oraz faktycznej długości trasy wyrażonej w kilometrach.

Dodatkowe koszty obejmują także obowiązkowe ubezpieczenie OC przewoźnika o podwyższonej sumie gwarancyjnej, wynajem pojazdów pilotujących, opłaty za eskortę służb porządkowych oraz możliwe prace inżynieryjne (np. demontaż tymczasowych barier ochronnych, podniesienie linii energetycznych, wzmocnienie nawierzchni drogi).