Jak rozpoznać łuszczycę?

Łuszczyca należy do przewlekłych schorzeń dermatologicznych o wieloczynnikowym podłożu. Choć dokładne mechanizmy jej powstawania wciąż pozostają przedmiotem badań, udało się ustalić że predyspozycje genetyczne odgrywają tutaj pierwszoplanową rolę. Dziecko osoby chorej na łuszczycę dziedziczy tę przypadłość w 60-70% przypadków. Nie bez znaczenia pozostaje także dysregulacja immunologiczna — nadmierna aktywność limfocytów T, komórek odpowiedzialnych za obronę organizmu, przyspiesza produkcję keratynocytów i w konsekwencji prowadzi do gromadzenia się martwych warstw naskórka, które ulegają złuszczaniu.

Jak dokładnie przebiega łuszczyca

U osoby chorej na łuszczycę komórki skóry dojrzewają znacznie szybciej niż w prawidłowym ich rozwoju, dlatego też naskórek nie jest prawidłowo odżywiony, nawarstwia się i obumiera, tworząc charakterystyczną srebrno-szarą łuskę na różowych bądź czerwonych wykwitach, pojawiających się zazwyczaj na kolanach, łokciach, skórze głowy, paznokciach, stopach i dłoniach oraz okolicach intymnych. Normalny cykl odnowy naskórka trwa około 28 dni — w przypadku łuszczycy proces ten ulega drastycznemu skróceniu do 3–7 dni. W rezultacie keratynocyty nie zdążają się w pełni zróżnicować i dojrzeć przed wypchnięciem na powierzchnię skóry. Warstwa rogowa naskórka staje się wówczas luźno związana, podatna na oddzielanie się i tworzy typowe, łuszczące się ogniska. Miejsca te często wykazują także zwiększoną wrażliwość na urazy mechaniczne — nawet niewielkie zadrapanie lub otarcie może wywołać reakcję zwaną zjawiskiem Koebnera, polegającą na pojawieniu się nowych zmian łuszczycowych dokładnie w miejscu uszkodzenia.

Objawy łuszczycy

Typowymi objawami łuszczycy są charakterystyczne łuszczące się plamy na skórze, które mogą przyjmować różnorodną morfologię. Ich kształt i rozległość są zmienne — od pojedynczych, drobnych plamek po rozległe nacieki obejmujące duże fragmenty tułowia czy kończyn. Zmiany mogą przybrać postać grudek, blaszek, a w niektórych wariantach choroby — krostek wypełnionych jałową ropą. Pacjenci zgłaszają swędzenie o różnym nasileniu, rzadziej uczucie pieczenia lub ból. W odróżnieniu od innych schorzeń dermatologicznych wykwity samoczynnie nie pękają i nie rozrywają się, a po ich ustąpieniu nie pozostawiają blizn ani trwałych przebarwień.

Plamki znikają, lecz mają charakter nawrotowy — choroba przebiega z okresami zaostrzeń i remisji. Objawy można złagodzić stosując odpowiednie preparaty Dr Michaels (więcej o nich na: www.drmichaels.com.pl/fakty-i-mity-na-temat-luszczycy/) – będące jednymi z najbardziej popularnych i skutecznych produktów dostępnych na rynku. Warto również wiedzieć, że istnieje szereg nieprawdziwych przekonań dotyczących łuszczycy, których poznanie pomaga lepiej zrozumieć mechanizmy choroby i skuteczniej ją kontrolować. Do czynników wywołujących nawroty zalicza się przewlekły stres, infekcje bakteryjne (zwłaszcza paciorkowcowe zapalenia gardła), niektóre leki (np. beta-blokery, sole litu), urazy skóry, nadużywanie alkoholu oraz niedobory witaminy D. Osoby z łuszczycą powinny także unikać stosowania zbyt agresywnych detergentów i kosmetyków — kosmetyki naturalne, choć droższe, bywają łagodniejsze dla nadwrażliwej skóry.

Rodzaje łuszczycy

Łuszczyca dzieli się na kilka podstawowych rodzajów. Poznając ich charakterystykę, łatwiej będzie nam rozpoznać objawy choroby. Klasyfikacja opiera się głównie na morfologii zmian, ich lokalizacji oraz przebiegu klinicznym. Każda z form może występować samodzielnie lub współistnieć z innymi wariantami choroby. Warto zwrócić uwagę również na tzw. łuszczycę paznokci — objawia się ona plamkami olejowymi, dołeczkowaniem płytki paznokciowej, przebarwieniami łożyska lub całkowitym oddzieleniem płytki (onycholiza). Zmiany paznokciowe mogą towarzyszyć każdej z wymienionych poniżej form lub występować jako jedyny objaw choroby.

Łuszczyca zwyczajna

Łuszczycą, która dotyka najwięcej osób jest ta zwyczajna, zwana także pospolitą (psoriasis vulgaris). Stanowi ona około 80–90% wszystkich rozpoznań tej choroby. Zmiany przy tym rodzaju choroby są wypukłe o owalnym lub okrągłym kształcie, pokryte srebrzystą łuską i wyraźnie zarysowane na tle zdrowej skóry. Wykwity pojawiają się wówczas najczęściej na kolanach, łokciach, plecach, głowie, nogach, dłoniach, stopach, brzuchu, a nawet twarzy. Charakterystyczne dla tej postaci jest zjawisko świecy — po zeskrobaniu łuski uwidacznia się lśniąca, woskowa powierzchnia przypominająca kroplę parafiny. Kolejne delikatne skrobanie ujawnia drobne krwawienia punktowe (objaw Auspitza), będące wynikiem uszkodzenia naczyń włosowatych w obrębie naskórka. Blaszki łuszczycowe mogą z czasem ulegać powiększeniu i łączeniu się w większe konglomeraty, obejmujące rozległe obszary ciała.

Łuszczyca kropelkowata

Ten typ łuszczycy charakteryzuje się zmianami w kształcie punktów, czy jak sama nazwa wskazuje kropelek o średnicy zazwyczaj nieprzekraczającej 1 cm. Te pojawiają się z kolei najczęściej na tułowiu, kończynach lub czubku głowy. Z tym rodzajem zmian na skórze łączyć może się także paciorkowe zapalenie gardła — nierzadko wysiew łuszczycy kropelkowatej występuje 2–3 tygodnie po przebyciu infekcji Streptococcus pyogenes. U dzieci i młodzieży ta forma bywa pierwszą manifestacją choroby, choć nie wyklucza się jej wystąpienia u dorosłych. W części przypadków po ustąpieniu infekcji zmiany cofają się samoistnie, jednak u niektórych pacjentów transformują się w przewlekłą łuszczycę zwyczajną. Drobne wykwity mogą być również mylone z innymi dermatozami, takimi jak różowyишай czy łupież pstry, dlatego diagnostyka różnicowa opiera się często na badaniu histopatologicznym wycinka skóry.

Łuszczyca krostkowa

Kolejny z rodzajów łuszczycy objawia się występowaniem krostek wypełnionych ropą, która jednak ma charakter jałowy — nie zawiera bakterii ani grzybów. Choć ten typ dotyka jedynie kilku procent osób chorujących na tę chorobę, nie jest on wykluczony. Zmiany pojawiają się najczęściej na dłoniach i stopach (postać dłoniowo-podeszwowa), ale mogą dotyczyć również większych powierzchni skóry w uogólnionej formie choroby (psoriasis pustulosa generalisata von Zumbusch). Wariant uogólniony jest najcięższą manifestacją łuszczycy — przebiega z gorączką, złym stanem ogólnym i może prowadzić do powikłań ogólnoustrojowych. Krostki mają początkowo barwę żółtawą, a następnie brunatnieją i wysychają, tworząc łuskowate strupki. Przyczyny zaostrzeń obejmują infekcje, ciążę, odstawienie leków systemowych (zwłaszcza kortykosteroidów) oraz silny stres psychiczny. Postać dłoniowo-podeszwowa znacząco obniża jakość życia pacjentów — bolesność i swędzenie zmian utrudniają codzienne czynności i ograniczają sprawność manualną.

Łuszczyca odwrócona

Łuszczyca odwrócona (intertriginous psoriasis) powoduje zmiany w miejscach, w których zagina się skóra — są to przede wszystkim pachwiny, miejsca pod pachami czy piersiami, a także pod fałdami skórnymi u osób z nadwagą. Wykwity te mają czerwony kolor, nie są jednak pokryte typową srebrzystą łuską ze względu na wilgotne środowisko panujące w zgięciach skórnych. Tworzą duże, łatwo zauważalne plamy o gładkiej, błyszczącej powierzchni. Pacjenci często zgłaszają pieczenie i dyskomfort nasilające się podczas ruchu oraz w gorące dni. Ze względu na lokalizację zmian i ich wygląd można je pomylić z grzybicą fałdów, rumieniem wyprzeniowym czy odwróconym liszajem płaskim. Specyficzne warunki w obrębie fałdów (ciepło, wilgoć, tarcie) sprzyjają wtórnym zakażeniom bakteryjnym i grzybiczym, co dodatkowo komplikuje przebieg choroby i wymaga zastosowania terapii przeciwdrobnoustrojowej. W leczeniu tej postaci unika się preparatów zewnętrznych o silnym działaniu drażniącym — delikatna skóra w zgięciach jest bardziej podatna na podrażnienia, a preparaty tłuste mogą nasilać macerację naskórka.