Czym zajmuje się neurolog?

Neurolog kojarzy nam się z lekarzem, do którego udajemy się po tabletki na silny ból głowy albo jedynie w razie silnego urazu powypadkowego. Jednak ludzie wybierający tą specjalizację medyczną zajmują się na co dzień dużo bardziej skomplikowanymi i groźnymi dla życia przypadkami. Niewielu z nas zdaje sobie sprawę z tego, że neurolog to jeden z najbardziej zapracowanych specjalistów z dziedziny medycyny. Musi on być po trochu psychiatrą, okulistą, onkologiem i ortopedą. Co więc leży w zakresie jego kompetencji?

Zakres kompetencji i obowiązki

Ogólnie mówiąc, neurolog zajmuje się schorzeniami obwodowego i ośrodkowego układu nerwowego. W zakres obowiązków neurologa wchodzi diagnostyka objawów, które mogą sugerować chorobę o podłożu neurologicznym, oraz leczenie chorób rdzenia kręgowego, nerwów obwodowych i mózgu. Do najczęstszych objawów należą:

• uporczywe bóle głowy różnego pochodzenia
• zaburzenia czucia w kończynach lub twarzy
• zawroty głowy i problemy z równowagą
• zaburzenia snu i słuchu
• drżenia, drgawki i inne nieprawidłowości ruchowe
• osłabienie siły mięśniowej

W skład szeroko pojętych chorób układu nerwowego wchodzą takie jednostki chorobowe jak padaczka, migreny, guzy mózgu, stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, neuropatie obwodowe, udary mózgu, zapalenia opon mózgowych czy przewlekłe bóle neuropatyczne. Neurolog musi także rozpoznawać zaburzenia metaboliczne wpływające na funkcjonowanie układu nerwowego, takie jak niedobory witamin z grupy B czy powikłania cukrzycy.

Przebieg wizyty specjalistycznej

Wybierając się na wizytę u neurologa dobrze jest zabrać ze sobą wszystkie aktualne wyniki badań – morfologię krwi, poziom cholesterolu, OB, a także wyniki badań obrazowych takich jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny, jeśli były przeprowadzane. Równie ważna jest dokumentacja medyczna z poprzednich hospitalizacji oraz dokładna lista przyjmowanych leków, w tym także preparatów ziołowych i suplementów diety, które mogą wpływać na objawy neurologiczne.

Wizyta u neurologa rozpoczyna się tzw. wywiadem lekarskim, podczas którego specjalista zbiera szczegółowe informacje na temat historii choroby pacjenta, przebiegu objawów, chorób współistniejących oraz przypadków schorzeń neurologicznych w rodzinie. Lekarz pyta o:

• dokładny charakter dolegliwości i moment ich pojawienia się
• czynniki nasilające lub łagodzące objawy
• przebyte urazy głowy lub kręgosłupa
• choroby przewlekłe takie jak nadciśnienie czy cukrzyca
• stosowane używki i narażenie na substancje toksyczne

Następnym etapem wizyty jest przeprowadzenie przez lekarza badania neurologicznego, które w większości przypadków pozwala wykryć nieprawidłowości w działaniu układu nerwowego niedostrzegalne w badaniях laboratoryjnych. Badanie obejmuje:

Ocena funkcji nerwów czaszkowych

Neurolog sprawdza ostrość wzroku, pole widzenia i reakcje źrenic, badает ruchy gałek ocznych, symetrię twarzy, słuch, zdolność połykania oraz ruchomość języka. Każdy z dwunastu nerwów czaszkowych odpowiada za odmienne funkcje i jego uszkodzenie daje charakterystyczne objawy.

Badanie siły mięśniowej i napięcia

Lekarz ocenia siłę poszczególnych grup mięśniowych w kończynach górnych i dolnych, sprawdza napięcie mięśniowe oraz wykrywa ewentualne atrofie mięśni. Bada również koordynację ruchów poprzez testy palec-nos czy pięta-kolano.

Ocena odruchów

Za pomocą młotka neurologicznego specjalista sprawdza odruchy ścięgniste w różnych lokalizacjach oraz odruchy patologiczne, które mogą wskazywać na uszkodzenie dróg piramidowych. Badanie obejmuje także odruchy brzuszne i objaw Babińskiego.

Badanie czucia

Neurolog ocenia czucie powierzchowne (dotyk, ból, temperatura) oraz czucie głębokie (poczucie położenia kończyn w przestrzeni, wibracji). Zaburzenia czucia mogą wskazywać na neuropatie obwodowe lub uszkodzenia rdzenia kręgowego.

Ocena chodu i równowagi

Obserwacja sposobu chodzenia pacjenta dostarcza cennych informacji diagnostycznych. Lekarz może poprosić o chód na piętach, palcach, chód tandemowy lub próbę Romberga. Każdy typ zaburzeń chodu sugeruje inne umiejscowienie patologii.

Dodatkowo neurolog przeprowadza także ogólne badanie lekarskie, aby sprawdzić ogólny stan zdrowia pacjenta – mierzy ciśnienie tętnicze, osłuchuje serce i płuca, bada brzuch. Pozwala to wykryć choroby internistyczne, które mogą manifestować się objawami neurologicznymi.

Po zakończeniu badania lekarz może zlecić dodatkowe badania diagnostyczne takie jak elektroencefalografię (EEG), elektromiografię (EMG), badania obrazowe (TK, MRI) czy badania płynu mózgowo-rdzeniowego po nakłuciu lędźwiowym. Decyzja o ich wykonaniu zależy od wstępnego rozpoznania.

Różnice między neurologią a psychiatrią

Dziedziną medycyny, która jest bardzo pokrewna neurologii, jest psychiatria. Niektóre choroby układu nerwowego mogą być leczone przez lekarzy obu specjalizacji. Częściej jednak zdarza się, że na podstawie badania neurologicznego rozpoznawane są choroby, którymi zajmuje się psychiatria niż odwrotnie – przykładem może być choroba Alzheimera czy otępienie naczyniowe.

Różnica pomiędzy tymi dwoma dziedzinami medycyny polega na tym, że neurologia leczy schorzenia, których głównym podłożem jest proces uszkadzający struktury układu nerwowego – guz mózgu, udar, stwardnienie rozsiane, uszkodzenia mechaniczne nerwów. Natomiast psychiatria bada głównie przypadki o podłożu biochemicznym zaburzenia funkcjonowania mózgu bez widocznych zmian strukturalnych – depresję, nerwicę, schizofrenię, zaburzenia lękowe.

Granica między tymi specjalnościami nie zawsze jest ostra. Istnieją schorzenia leżące na pograniczu obu dziedzin, takie jak:

• choroby neurodegeneracyjne z objawami psychotycznymi
• padaczka z zaburzeniami nastroju
• encefalopatia metaboliczna z objawami psychiatrycznymi
• zespoły pourazowe łączące deficyty neurologiczne z zaburzeniami zachowania

W takich przypadkach współpraca neurologa z psychiatrą jest niezbędna dla prawidłowego rozpoznania i kompleksowego leczenia pacjenta. Obie specjalności wzajemnie się uzupełniają, tworząc pełny obraz funkcjonowania układu nerwowego zarówno w aspekcie strukturalnym, jak i funkcjonalnym.

Warto również pamiętać, że neurolog nie zajmuje się leczeniem uzależnień – te przypadki należą do kompetencji psychiatry lub specjalisty terapii uzależnień, chyba że uzależnienie spowodowało już trwałe uszkodzenia neurologiczne wymagające interwencji neurologa.