Nerwica to przypadłość, z którą zmagają się miliony Polaków. Różne mogą być jej przyczyny. Niektórzy mają zaburzenia nerwicowe po przeżytej traumie, u innych bierze się ona z wysokich wymagań społecznych lub wobec samego siebie. Czym jest nerwica? Jakie są jej rodzaje i jak leczyć takie zaburzenia?
Definicja i charakterystyka zaburzeń nerwicowych
Nerwica dawniej określana była jako neuroza. Dziś częściej mówi się zaburzenia nerwicowe lub zaburzenia lękowe. To, co odróżnia nerwicę od psychozy, to zdawanie sobie sprawy z absurdalności występujących objawów, odczuwanych lęków. Przypadłość ta dotyczy osób właściwie w każdym wieku. Często ujawnia się między 20. a 50. rokiem życia. Zaburzenia nerwicowe wymagają zdiagnozowania, aby podjąć odpowiednie leczenie i nie męczyć się z tymi przypadłościami przez długie lata. Osoby dotknięte nerwicą potrafią rozpoznać nieracjonalność własnych reakcji emocjonalnych, choć nie zawsze są w stanie ich kontrolować bez profesjonalnej pomocy.
Klasyfikacja zaburzeń nerwicowych
Wymienić można kilka zaburzeń nerwicowych, które ujęte są w klasyfikacji ICD-10. Wśród nich jest nerwica lękowa, która najczęściej występuje pod postacią fobii. Nerwica lękowa, czym jest i jak się objawia, wyjaśnia i analizuje frappe.pl, to stan, w którym poczucie strachu lub lęku jest na porządku dziennym. Ponadto wymienia się jeszcze zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, reakcje na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne, zaburzenia dysocjacyjne i zaburzenia występujące pod postacią somatyczną.
Podział według Antoniego Kępińskiego
Istnieje również podział nerwic polskiego psychiatry Antoniego Kępińskiego. Według niego można wyróżnić:
- nerwicę neurasteniczną — charakteryzującą się przewlekłym wyczerpaniem psychofizycznym
- nerwicę hipochondryczną — z nadmiernym skupieniem na własnym zdrowiu
- nerwicę histeryczną — z tendencją do demonstracyjnych reakcji emocjonalnych
- nerwicę depresyjną — z obniżonym nastrojem i brakiem energii
- nerwicę anankastyczną — z natrętnymi myślami i rytuałami
- nerwicę lękową — z dominującym uczuciem strachu
Rozpoznawanie objawów nerwicy
Zaburzenia nerwicowe można odczuwać zarówno psychicznie, jak i fizycznie. Wśród częstych objawów psychicznych wymienia się:
- lęk i niepokój
- zaburzenia pamięci i koncentracji
- koszmary senne
- problemy z zasypianiem i utrzymaniem snu
- chroniczne zmęczenie
- nadpobudliwość emocjonalną
Somatyczne przejawy nerwicy
Objawy fizyczne mogą być mylone z objawami chorób organicznych. Pacjenci często zgłaszają:
- nawracające bóle głowy
- problemy skórne, w tym wypryski i świąd
- podwyższone ciśnienie krwi
- nadmierne pocenie się
- suchość w ustach
- mdłości i zaburzenia trawienia
- kołatanie serca i uczucie duszności
Te dolegliwości somatyczne są realnym odzwierciedleniem napięcia psychicznego i nie powinny być lekceważone przez specjalistów medycznych.
Przyczyny powstawania zaburzeń nerwicowych
Poszukując przyczyn nerwic, najczęściej wymienia się konflikty wewnętrzne, z których nie wszyscy zdają sobie sprawę. Mogą być one związane z wymaganiami i rolami społecznymi, jakie przyjmowane są w rodzinach, w pracy. Często dotyczą one sprzeczności między własnymi potrzebami a oczekiwaniami otoczenia.
Czynniki psychospołeczne
Zaburzenia nerwicowe są też powszechne po silnych przeżyciach, po urazach psychicznych, w stanie przewlekłego stresu, gdy jesteśmy przemęczeni. Szczególnie podatne są osoby:
- funkcjonujące w toksycznych relacjach
- narażone na mobbing w miejscu pracy
- przeciążone nadmiarem obowiązków
- po traumatycznych wydarzeniach życiowych
Predyspozycje genetyczne
U niektórych nerwica pojawia się na tle genetycznym. Jeśli w rodzinie ktoś zmagał się ze stanami lękowym, jest prawdopodobne, że wystąpią one również u innych osób. Nie oznacza to jednak nieuchronności — dziedziczność dotyczy raczej podatności na rozwijanie się zaburzeń niż samych objawów.
Diagnostyka i metody leczenia
Zaburzenia nerwicowe muszą być zdiagnozowane przez specjalistów. Może się okazać, że odczuwane objawy to skutek innych chorób, np. hormonalnych, kardiologicznych czy neurologicznych. Rozpoznaniem nerwicy zajmują się psychiatrzy, którzy przeprowadzają z pacjentem wywiad lekarski i badania psychiatryczne, by ustalić rodzaj zaburzeń.
Psychoterapia jako podstawa leczenia
Najczęściej nerwica leczona jest za pomocą psychoterapii i farmakoterapii. Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) uznawana jest za szczególnie skuteczną w pracy z zaburzeniami lękowym. Pomaga ona:
- rozpoznać mechanizmy myślowe prowadzące do lęku
- wypracować nowe, zdrowsze wzorce reagowania
- stopniowo konfrontować się z sytuacjami wywołującymi niepokój
- budować umiejętności radzenia sobie ze stresem
Farmakoterapia wspomagająca
W zależności od nasilenia objawów psychiatra może zalecić leki przeciwlękowe lub przeciwdepresyjne. Farmakoterapia najlepiej sprawdza się w połączeniu z psychoterapią, umożliwiając pacjentowi stabilizację emocjonalną niezbędną do efektywnej pracy nad sobą.
Wsparcie niemedyczne i zmiana stylu życia
Zaleca się, by osoba cierpiąca na zaburzenia nerwicowe włączyła do swojego codziennego życia praktyki relaksacyjne wspierające zdrowy tryb życia. Może to być medytacja, joga, taniec, techniki oddechowe czy progresywna relaksacja mięśni. Pomocne są też preparaty ziołowe o działaniu uspokajającym — waleriana, melisa, szyszki chmielu — oraz stosowanie diety bogatej w witaminy z grupy B, magnez, kwasy omega-3 i inne składniki odżywcze wspierające równowagę układu nerwowego. Regularna aktywność fizyczna, sen o stałych porach i ograniczenie kofeiny oraz alkoholu to dodatkowe elementy wspierające proces zdrowienia.