5 książek, które musisz przeczytać przed śmiercią. Subiektywna lista

Zakasać rękawy i stworzyć taką listę? Tylko pięć książek z całego dorobku światowej literatury powstałego przez wieki? Zadanie wydaje się niewykonalne, a jednak trzeba podjąć próbę.

Skupienie wyłącznie na powieściach ułatwia zadanie tylko pozornie. W przeciwnym razie wystarczyłoby wrzucić „Biblię”, „Iliadę”, „Pana Tadeusza” i coś z Szekspira — na przykład „Hamleta” oraz „Romea i Julię”. Sprawy byłyby załatwione. Ale powieści wymagają zupełnie innego podejścia.

Lista poniżej powstała z myślą o szerszym gronie czytelników. Gdyby chodziło o pozycje, do których autor wraca najczęściej, znalazłyby się tutaj „Przygody Sindbada Żeglarza” Leśmiana, „Cyberiada” Lema, obie „Księgi Dżungli” Kiplinga czy „Ania z Zielonego Wzgórza” Montgomery. Trudno jednak uznać te tytuły za uniwersalne kanony lekturowe. Które dzieła zasługują na miano absolutnie niezbędnych pozycji, do których wraca się wielokrotnie, nawet po latach?

Władca Pierścieni – J. R. R. Tolkien

Trzytomowe dzieło Tolkiena stale pojawia się na czołowych miejscach wszelkich rankingów najlepszych powieści wszech czasów. Nie może go zabraknąć również tutaj.

Ta wielowątkowa, monumentalna opowieść zachwyca coraz to nowe pokolenia, bo zawiera wszystkie uniwersalne motywy. Przygoda przeplata się z przyjaźnią, poświęcenie z bólem, wzruszenia z cierpieniem. Nie tylko każdy powinien to przeczytać — większość czytelników do świata Śródziemia wraca bez końca, odkrywając za każdym razem nowe warstwy znaczeniowe. Gwarantuję.

Potop – Henryk Sienkiewicz

Ponieważ lista ogranicza się do powieści i nie może tu znaleźć się nasza narodowa epopeja „Pan Tadeusz”, pojawia się pytanie: czy istnieje powieść mogąca zająć jej miejsce? Pozycja, którą każdy Polak powinien znać i czytywać regularnie?

Odpowiedź nasuwa się sama. Naszym największym narodowym skarbem literackim w prozie jest „Trylogia” Sienkiewicza. A która jej część najlepiej nadaje się na tę listę? „Potop”, rzecz jasna. Choć osobiście autor preferuje „Ogniem i mieczem” z jej ukraińskimi klimatami i baśniową aurą, trzeba przyznać, że ta część mniej przemawia do patriotycznych uczuć Polaków. Obie strony przedstawionego konfliktu mają swoje racje, a Kozacy zostali dość mocno pokrzywdzeni — trudno tu kibicować polskiej stronie z pełnym zaangażowaniem.

Co innego „Potop”. To właśnie ta część ma najbardziej wartką intrygę i najciekawszego bohatera, który z hulaki i drania przemienia się we wzór patriotycznych cnót. Przemiana Andrzeja Kmicica przemawia do wyobraźni czytelników od pokoleń. W wielu momentach — nie tylko przy oblężeniu Jasnej Góry — dzieło to porywa naszego narodowego ducha. Dlatego z taką przyjemnością (i pewnym rodzajem dumy nawet) czytamy, jak Szwedzi dostają tęgiego łupnia. I dlatego tak chętnie się do tego wraca.

Alicja w Krainie Czarów – Lewis Carroll

Przypadek książki, co do której do dziś nie ma zgody, czy jest bardziej dla dzieci czy dla dorosłych. I właśnie dlatego świetnie się nadaje, by wracać do niej wielokrotnie na przestrzeni lat. Inaczej bowiem czyta się to za dziecka, a całkiem inne treści odnajdujemy w „Alicji…” jako dorośli. W dzieciństwie urzeka nas niezwykłość Krainy Czarów, natomiast w starszym wieku naszą uwagę zwracają głównie rządzące nią absurdy, w których nieraz dostrzegamy odbitą niczym w krzywym zwierciadle rzeczywistość — jak choćby w przypadku scen procesu sądowego.

Carroll stworzył dzieło działające na wielu poziomach interpretacyjnych. Dziecko zachwyca się przygodami dziewczynki w świecie pełnym osobliwych stworzeń. Nastolatek zaczyna zauważać lingwistyczne gry słowne i logiczne paradoksy. Dorosły dostrzega satyrę społeczną, krytykę systemu sądowego i refleksję nad tożsamością. Ta wielowarstwowość sprawia, że książka stanowi świetny sposób na spędzenie długiego zimowego wieczoru — niezależnie od wieku czytelnika.

Opowieść wigilijna – Charles Dickens

Ktoś może pomyśleć, że skoro już pojawia się Dickens, to można było wybrać coś napisanego z większym rozmachem. Jakiegoś „Davida Copperfielda”? „Olivera Twista”? „Wielkie nadzieje”? „Klub Pickwicka”?

Tylko że dłuższe utwory Dickensa potrafią przynudzać. Opasłe tomiszcza niekiedy męczą nawet zagorzałych wielbicieli autora — jedynie „Wielkie nadzieje” wciągają od początku do końca, choć i tam gdzieś w środku można utknąć na jakiś czas.

Co innego krótsze powieści tego autora, jak „Świerszcz za kominem” czy właśnie „Opowieść wigilijna”, którą właściwie można czytać co roku w świątecznym okresie i nie straci ona nic ze swej magii. „Opowieść wigilijna” to zawsze miód na serce czytelnika. Sprawia, że w ten zimowy czas robi nam się ciepło. Przypomina o tym, co najważniejsze — o potrzebie dostrzegania ludzi w tych, którzy nas otaczają. I że nigdy nie jest za późno, by się zmienić. A jest to przesłanie tak pokrzepiające, że naprawdę chce się do tego wracać.

Anna Karenina – Lew Tołstoj

Wszyscy znają, wszyscy kochają, wszyscy się zaczytują. Prawda?

Szczerze mówiąc, relacje z tą książką należą do trudnych związków, nad którymi trzeba pracować, a jednak czerpie się z nich satysfakcję. W tej nieprawdopodobnie grubej cegle są obszerne partie tekstu, które utrudniają lekturę i zdają się nic nie wnosić. Kilka rozdziałów z opisem polowania, kilka z opisem wyborów — czyżby Tołstoj miał płacone od strony i dlatego rozpychał swoją powieść przy użyciu takich „wypełniaczy”?

Prawdą jest jednak, że mimo tych zniechęcających fragmentów powieść ma w sobie coś magnetycznego, co przyciąga czytelników konsekwentnie z powrotem. Tołstoj mistrzowsko analizuje psychologię postaci — Anna nie jest ani świętą, ani demonem, tylko skomplikowaną kobietą uwikłaną w sieć społecznych konwenansów i własnych pragnień. Równolegle prowadzony wątek Lewina pokazuje alternatywną drogę życiową — poszukiwanie sensu w pracy na roli, w rodzinie, w prostych wartościach. Ta dwoistość sprawia, że każdy czytelnik znajdzie tu coś dla siebie. Biorąc pod uwagę stałą obecność pozycji we wszelkiego rodzaju czytelniczych rankingach, wielu odbiorców dzieli te odczucia.

Tak wiele książek do przeczytania, a życie takie krótkie! Nie traćcie więc czasu — bierzcie się za powieści i zatopcie w lekturze. Tylko ostrożnie — to uzależnia!