Praca dla młodzieży, czyli jak nastolatkowie mogą zarobić?

Osobom nieletnim trudno jest znaleźć zatrudnienie. Problemy z podjęciem pracy wynikają z restrykcyjnych przepisów polskiego prawa, które nakłada na potencjalnych pracodawców liczne obwarowania związane z zatrudnieniem młodocianego. W artykule przedstawiamy do jakich zadań mogą zostać przyjęci nastolatkowie oraz prezentujemy przepisy regulujące sposób ich zatrudniania.

Kim jest osoba młodociana w świetle prawa pracy

Kodeks pracy definiuje młodocianego jako osobę która ukończyła 16 rok życia, ale nie przekroczyła jeszcze 18 lat. Podjęcie zatrudnienia przez tę grupę wiekową wymaga spełnienia określonych warunków formalnych.

Młodociany może rozpocząć pracę wyłącznie wtedy gdy znajduje się w wymaganym przedziale wiekowym, zdobył wykształcenie podstawowe i posiada świadectwo ukończenia gimnazjum. Niezbędne jest również zaświadczenie lekarskie potwierdzające, że praca na danym stanowisku nie zagraża jego życiu i zdrowiu.

W sytuacji gdy nastolatek nie ukończył jeszcze gimnazjum a wykazuje chęć podjęcia zatrudnienia, może to zrobić jedynie na pisemny wniosek rodziców bądź opiekunów prawnych. Praca ta musi mieć charakter przygotowania zawodowego — być formą przyuczenia do wykonywania określonych obowiązków zawodowych.

Przed rozpoczęciem pracy nieletni przechodzi badania w poradni psychologicznej, które określają jego zdolność do wykonywania obowiązków zawodowych. Wymagana jest również pisemna zgoda dyrektora szkoły, do której uczęszcza, na spełnienie obowiązku szkolnego poza murami placówki oświatowej.

Co może, a czego nie może robić nastolatek

Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku młodociany nie może wykonywać prac związanych z rozładunkiem i załadunkiem ciężkich przedmiotów. Nastolatkowi nie wolno również pracować na wysokościach przekraczających 3 metry.

Zabronione jest zatrudnianie nieletnich przy pracach związanych z przenoszeniem ciężarów większych niż dopuszczalne normy wiekowe oraz w temperaturze przekraczającej 30 stopni Celsjusza. Wykluczono także prace w kontakcie z substancjami toksycznymi, rakotwórczymi czy wywołującymi reakcje alergiczne.

Dla nastolatków przeznaczone są wyłącznie prace lekkie — takie które nie stanowią zagrożenia dla życia, zdrowia i rozwoju psychofizycznego. To pracodawca określa katalog aktywności zaliczanych do tej kategorii, uwzględniając specyfikę branży i warunki panujące w zakładzie.

Zatrudnienie nie może kolidować z wypełnianiem obowiązku szkolnego. Czas pracy ustalany jest dopiero po zapoznaniu się pracodawcy ze szkolnym planem zajęć — grafik musi być tak skonstruowany, aby nie uniemożliwiał regularne uczestnictwo w lekcjach.

Ile czasu małoletni może spędzić w pracy

Nieletni do ukończenia 16 roku życia mogą pracować nie dłużej niż 6 godzin na dobę. Osoby w wieku od 16 do 18 lat w pracy mogą spędzić maksymalnie 8 godzin dziennie. Czas pracy wlicza się do czasu nauki w wymiarze wynikającym z obowiązkowego programu zajęć szkolnych, niezależnie od tego czy odbywa się ona w godzinach pracy.

Tygodniowy wymiar czasu pracy w okresie trwania zajęć szkolnych nie może przekraczać 12 godzin. W dniu uczestnictwa w lekcjach nastolatek może spędzić w pracy jedynie 2 godziny. Przepisy gwarantują nieletniemu prawo do przynajmniej 48 godzin nieprzerwanego odpoczynku tygodniowo, uwzględniając w tym czasie niedziele.

Młody pracownik nie może być zatrudniany w porze nocnej — między godziną 22.00 a 6.00 — ani wykonywać pracy w godzinach nadliczbowych. Jeśli nastolatek kontynuuje naukę w szkole, pracodawca zobowiązany jest zapewnić mu dni wolne podczas ferii zimowych oraz przez część wakacji letnich.

Dobowy wymiar czasu pracy i nauki łącznie nie może przekroczyć 8 godzin dla osób poniżej 16 roku życia. Dla starszych młodocianych sumaryczny czas pracy i nauki wynosi maksymalnie 10 godzin na dobę.

Czy nastolatkowi przysługuje urlop

Po 6 miesiącach od dnia rozpoczęcia pierwszej pracy nastolatek nabywa prawo do urlopu w wymiarze 12 dni roboczych. Po upływie kolejnego pół roku do tego czasu dolicza się następne 14 dni, co łącznie daje 26 dni urlopu rocznie.

Uczącemu się pracownikowi pracodawca musi udzielić urlopu w czasie ferii zimowych, niezależnie od tego czy nabył on już do niego prawo. W przypadku gdy młoda osoba zatrudniona jest krócej niż pół roku, urlop udzielany jest zaliczkowo — na poczet przyszłego stażu pracy.

Wymiar urlopu dla młodocianych jest wyższy niż dla dorosłych pracowników. Wynika to z konieczności zapewnienia dodatkowego czasu na regenerację organizmu oraz umożliwienia odpoczynku w okresach wolnych od zajęć szkolnych.

Czy nieletniemu można wypowiedzieć umowę o pracę

Pracodawca może wypowiedzieć umowę nieletniemu w ściśle określonych sytuacjach przewidzianych przepisami prawa pracy:

• pracownik nie wypełnia obowiązków wynikających z zapisów umowy o pracę lub zaniedbuje obowiązek dokształcania się;
• pracodawca ogłasza upadłość lub likwidację zakładu;
• reorganizacja zakładu uniemożliwia kontynuowanie przygotowania zawodowego młodocianego;
• stwierdzona zostaje nieprzydatność młodocianego do pracy na zajmowanym stanowisku;
• nieletni nie poddaje się wymaganym badaniom lekarskim lub badania wykazują przeciwwskazania zdrowotne do dalszego wykonywania pracy.

Wypowiedzenie umowy młodocianemu wymaga szczególnej staranności i uzasadnienia. Pracodawca zobowiązany jest zachować wszystkie procedury formalne, w tym odpowiedni okres wypowiedzenia wynoszący co najmniej 2 tygodnie.

W przypadku rażącego naruszenia obowiązków pracowniczych przez młodocianego, pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia — tzw. zwolnienie dyscyplinarne. Wymaga to jednak udokumentowania przewinienia i przestrzegania określonych w kodeksie pracy terminów.

Najlepsze prace dla nastolatków

Rynek pracy oferuje nastolatkom szereg możliwości zarobkowania dostosowanych do ich wieku i możliwości fizycznych:

• roznoszenie ulotek reklamowych;
• zbiory owoców sezonowych w gospodarstwach rolnych;
• konsultant kosmetyczny w perfumeriach i drogeriach;
• handel obnośny — sprzedaż produktów na targowiskach;
• pomoc kuchenna w restauracjach i lokalach gastronomicznych;
• opiekun zwierząt — wyprowadzanie psów, opieka podczas nieobecności właścicieli;
• naklejanie plakatów reklamowych w dozwolonych miejscach;
• hostessa na eventach i imprezach promocyjnych;
• dostawca pizzy i innych potraw z restauracji;
• pracownik restauracji McDonald’s i innych sieci fast food;
• ankieter terenowy — przeprowadzanie badań rynkowych;
• sprzedawca w sklepach odzieżowych i z akcesoriami;
• animator zabaw dla dzieci podczas imprez okolicznościowych;
• instruktor nauki języków obcych dla młodszych uczniów;
• pomocnik na stoisku w galerii handlowej.

Popularnym wyborem wśród młodzieży jest również praca dorywcza w charakterze kadry eventowej — obsługa koncertów, festiwali, imprez sportowych. Tego typu zatrudnienie pozwala na elastyczne dostosowanie godzin pracy do planu zajęć szkolnych.

Coraz więcej nastolatków znajduje zatrudnienie w sektorze usług online — prowadzenie kanałów w mediach społecznościowych, tworzenie prostych grafik, moderowanie forów internetowych. Tego typu aktywność często odbywa się na podstawie umów cywilnoprawnych, co wymaga zgody przedstawicieli ustawowych.