Na jaką pomoc finansową mogą liczyć osoby ubogie w Polsce?

O pomoc finansową można ubiegać się w momencie, gdy nasza sytuacja życiowa znacząco się pogarsza, a przez to brakuje nam pieniędzy na podstawowe funkcjonowanie. Prawo polskie przewiduje wsparcie w postaci zasiłków, na które mogą liczyć osoby ubogie, spełniające określone warunki. O jakiej pomocy finansowej będzie tu mowa?

• Formy wsparcia dla osób w trudnej sytuacji
• Zasiłek wyrównawczy
• Zasiłek chorobowy
• Zasiłek opiekuńczy
• Zasiłek stały
• Zasiłek okresowy

Formy wsparcia dla osób w trudnej sytuacji

Pomoc finansowa to bardzo szerokie pojęcie, ponieważ mieści się w nim ogół wielu różnych form wsparcia, udzielanego na podstawie indywidualnej sytuacji danej osoby lub rodziny. W zależności więc od tego, co dzieje się w naszym życiu i z jakim zdarzeniem, często losowym mamy do czynienia, wówczas co innego będzie nam przysługiwać według prawa i przepisów.

System zabezpieczenia społecznego w Polsce obejmuje zarówno świadczenia z ubezpieczenia społecznego (chorobowego, wypadkowego), jak i pomoc społeczną kierowaną do osób bez źródeł utrzymania. Do najważniejszych form wsparcia należą zasiłki wyrównawcze, chorobowe, opiekuńcze, a także zasiłki stałe i okresowe. Każdy z nich ma ściśle określone kryteria przyznawania oraz procedurę wnioskowania, którą należy przejść w odpowiednim urzędzie lub instytucji.

Istotne jest, że część świadczeń wymaga posiadania aktywnego ubezpieczenia zdrowotnego lub społecznego, podczas gdy inne są przyznawane wyłącznie na podstawie oceny sytuacji materialnej i życiowej. Ośrodki pomocy społecznej dysponują także innymi instrumentami — od pomocy rzeczowej po wsparcie w formie poradnictwa specjalistycznego.

Zasiłek wyrównawczy

Zasiłek wyrównawczy dedykowany jest pracownikom, którzy w wyniku wypadku przy pracy, choroby zawodowej lub innej sytuacji losowej doznali uszczerbku na zdrowiu, a przez to ich sprawność do pracy została zmniejszona, co pociągnęło za sobą także obniżenie pensji. Wiązało się to też z koniecznością podjęcia rehabilitacji lub przyuczenia do innego stanowiska.

Z tego tytułu przysługuje właśnie zasiłek wyrównawczy z ubezpieczenia wypadkowego lub chorobowego. Wysokość świadczenia obliczana jest jako różnica między wynagrodzeniem sprzed zdarzenia a aktualnym zarobkiem na nowym stanowisku lub w ograniczonym wymiarze godzin. Maksymalny okres jego wypłacania to 12 miesięcy, chyba że przepisy szczególne przewidują wydłużenie tego terminu.

Warto pamiętać, że zasiłek wyrównawczy nie przysługuje automatycznie — konieczne jest zgłoszenie roszczenia w odpowiednim terminie oraz przedstawienie dokumentacji medycznej potwierdzającej trwały lub czasowy uszczerbek. W niektórych przypadkach pracownik może również ubiegać się o jednorazowe odszkodowanie, jeśli procentowy uszczerbek na zdrowiu przekroczy próg określony w rozporządzeniu.

Zasiłek chorobowy

Zasiłek chorobowy przysługuje każdemu pracownikowi, który posiada ubezpieczenie zdrowotne. W zależności od formy ubezpieczenia nabywa się do niego prawo albo obowiązkowo po 30 dniach, albo dobrowolnie po 90 dniach jego posiadania. Jeżeli nasza niezdolność do pracy przedłuża się powyżej 33 dni, wówczas z ZUS-u finansowane jest wynagrodzenie chorobowe, pod warunkiem że niezdolność powstała w czasie trwania ubezpieczenia.

Zasiłek przyznawany jest maksymalnie na 182 dni lub 270 dni w przypadku gruźlicy bądź ciąży. Jego wysokość wynosi 80% podstawy wymiaru, z wyjątkiem przypadków niezdolności do pracy powstałej w wyniku wypadku w drodze do pracy lub z pracy, kiedy stawka wynosi 100%.

Osoby prowadzące działalność gospodarczą mogą dobrowolnie opłacać składki na ubezpieczenie chorobowe — wówczas nabywają prawo do zasiłku po upływie 90-dniowego okresu wyczekiwania. Zasiłek nie przysługuje natomiast, jeśli choroba została spowodowana umyślnie lub jest skutkiem nadużywania alkoholu czy środków odurzających (chyba że uzależnienie jest udokumentowane jako choroba wymagająca leczenia).

Zasiłek opiekuńczy

W przypadku zasiłku opiekuńczego mamy do czynienia ze świadczeniem, które przyznawane jest pracownikowi niemogącemu podjąć pracy ze względu na stan zdrowia członka rodziny i musi się nim opiekować. Dotyczy to przede wszystkim dzieci chorych i niepełnosprawnych, ale też innych członków rodziny.

Czas wypłacania zasiłku będzie uzależniony od tego, czyją opieką należy się zająć. W przypadku dziecka poniżej 8. roku życia zasiłek przysługuje przez maksymalnie 60 dni w roku kalendarzowym. Jeśli dziecko ma więcej niż 8 lat lub chodzi o innego członka rodziny, limit wynosi 14 dni. Dla dzieci z orzeczeniem o niepełnosprawności lub chorobą przewlekłą przepisy przewidują wydłużony okres — do 30 dni rocznie (dziecko pomiędzy 8. a 14. rokiem życia).

Zasiłek opiekuńczy można także wykorzystać w sytuacji, gdy żłobek, przedszkole lub szkoła zostały zamknięte przez sanepid albo z powodu nieprzewidzianych zdarzeń losowych. W takim wypadku trudna sytuacja materialna rodziny może zostać złagodzona dzięki temu świadczeniu, choć jego maksymalny wymiar również podlega ustawowym ograniczeniom.

Zasiłek stały

Zasiłek stały to świadczenie oferowane przez pomoc społeczną dla rodzin, których miesięczny dochód nie przekracza 514 zł na osobę samotnie gospodarującą lub 456 zł na osobę w rodzinie. Dotyczy on osób całkowicie niezdolnych do pracy ze względu na wiek (emeryci, renciści) lub trwałą niezdolność potwierdzoną orzeczeniem lekarskim, których dochody nie są wystarczające do zapewnienia minimum egzystencji.

Nie ma tu stałej kwoty, ponieważ zasiłek wynosi różnicę między kryterium dochodowym a faktycznym dochodem przypadającym na osobę w rodzinie. Jeżeli więc dana osoba samotnie gospodarująca zarabia miesięcznie 300 zł, przysługuje jej zasiłek stały w wysokości 214 zł (514 zł – 300 zł).

Zasiłek stały przyznawany jest na czas nieokreślony, pod warunkiem że sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy nie ulegnie poprawie. Ośrodek pomocy społecznej ma jednak prawo okresowo weryfikować spełnianie warunków, zwłaszcza w przypadku zmiany składu rodziny, podjęcia zatrudnienia lub uzyskania dodatkowych świadczeń. Procedura wnioskowania wymaga wypełnienia odpowiedniego druku oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających stan zdrowia i dochody.

Zasiłek okresowy

W tym przypadku mamy do czynienia z zasiłkiem, który przysługuje osobom czasowo znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, nieposiadającym żadnych dochodów lub w kwocie niegwarantującej utrzymania. Wyznaczenie przysługującej kwoty wygląda tutaj tak samo, jak w przypadku zasiłku stałego — jest to różnica między kryterium dochodowym a faktycznymi dochodami gospodarstwa domowego.

Zasiłek okresowy może zostać przyznany na okres od 1 do 12 miesięcy, w zależności od charakteru trudności, z jaką zmaga się wnioskodawca. Przyznaje się go najczęściej w sytuacji utraty pracy, długotrwałej choroby nieprowadzącej do całkowitej niezdolności do pracy, bądź konieczności opieki nad chorym członkiem rodziny, jeśli nie można skorzystać z zasiłku opiekuńczego (np. po wyczerpaniu limitu dni).

Procedura wnioskowania wymaga szczegółowego wywiadu środowiskowego przeprowadzanego przez pracownika socjalnego. Podczas wizyty weryfikowane są warunki mieszkaniowe, źródła dochodów oraz faktyczne potrzeby wnioskodawcy. Ośrodek pomocy społecznej może podjąć decyzję o przyznaniu zasiłku okresowego w pełnej lub częściowej wysokości, a także uzależnić jego wypłatę od podjęcia określonych działań aktywizujących (np. rejestracji w urzędzie pracy, udziału w programie terapeutycznym).

Do wyboru są też oczywiście inne formy wsparcia, w tym zasiłki celowe na zakup konkretnych produktów potrzebnych do życia (np. żywność, lekarstwa, opał), renty rodzinne, socjalne, a także możliwość otrzymywania od gminy dodatku mieszkaniowego na pokrycie opłat. Część świadczeń można łączyć — np. zasiłek stały z dodatkiem mieszkaniowym, o ile spełnione są kryteria dla obu programów. Warto zgłaszać się do ośrodka pomocy społecznej niezwłocznie po zaistnieniu trudnej sytuacji, ponieważ opóźnienia w złożeniu wniosku mogą skutkować brakiem wypłaty za wcześniejsze miesiące.